utworyszekspirowskie

Makbet

Tytułowy rycerz, początkowo jawi się  jako świetnie wyszkolony, odważny wódz. Jego męstwo, jest wielokrotnie  podkreślane i sławione, zdobywa mu powszechne uznanie i szacunek.

Szlachetny, dzielny dowódca jest osobą o nieposzlakowanej opinii i cieszy się życzliwością innych panów szkockich oraz samego króla, Dunkana. Taki stan rzeczy utrzymuje się do momentu, kiedy pewnego dnia na ponurym wrzosowisku, Makbet spotyka trzy wiedźmy. Czarownice  przepowiadają mu przyszłość, o jakiej nawet nie mógł marzyć, a mianowicie, iż zostanie królem.

Pierwsze pomyślne oznaki spełnienia wróżby sprawiają, że bohater nie potrafi zapomnieć o usłyszanych słowach. Zdaje sobie jednak sprawę, że urzeczywistnienie przepowiedni będzie wymagało długich lat oczekiwań. Wówczas to potęguje się w nim  żądza władzy, nie chce czekać na ziszczenie wróżby, lecz postanawia dopomóc przeznaczeniu.

    Niemałą rolę w przeistoczeniu szlachetnego rycerza w mordercę odegrała jego żona – ambitna i bezwzględna Lady Makbet. Pod wpływem jej wymówek, że jest człowiekiem słabym psychicznie i tchórzliwym, Makbet dojrzewa do decyzji – postanawia zabić Dunkana, któremu tak wiele zawdzięcza.  Kiedy król  gości w zamku, Makbet  ogarnięty żądzą władzy dokonuje haniebnego mordu. Dopiero ten fakt sprawia, że odkrywa w sobie nowe możliwości.

Zabójstwo otwiera Makbetowi drogę do szkockiego tronu. Jako nowy władca Szkocji, nie morduje już własnoręcznie, lecz wynajmuje ludzi w tym celu. Zbrodnia staje się w jego ręku narzędziem do utrwalania pozycji. Makbet nie analizuje już swoich zamiarów i czynów w aspekcie moralnym.  Po wyeliminowaniu konkurentów, wraz ze swoją żoną, panują   wyjątkowo okrutnie i krwawo, chociaż zdobyta władza nie daje im satysfakcji, radości ani szczęścia. Pierwsza ugina się pod ciężarem zbrodni Lady Makbet. Kobieta popada w coraz większy obłęd, a w końcu popełnia samobójstwo.   

Negatywny wizerunek w oczach poddanych  pozbawia  Makbeta możliwości sprawowania rządów, które mogłyby przynieść mu poparcie panów szkockich i szacunek ludu. Szybko staje się tyranem, którego metody działania komentowane są jako terror. Po pewnym czasie bunt przeciwko niemu staje się tak silny, iż zaczyna obawiać się utraty władzy.

 Z tego powodu po raz kolejny udaje się do wiedźm aby prosić o radę.

Czarownice  w kolejnej wróżbie przepowiadają mu, że polegnie dopiero wówczas gdy cały las zacznie kroczyć  w stronę jego zamku aby go zgładzić. Makbet uspokojony tą wydawać by się mogło nierealną wizją, powraca do zamku. Jak się jednak okazało niedługo potem, przepowiednia spełniła się dosłownie - zjednoczone wojska z całego kraju, zamaskowane konarami drzew podchodzą pod jego siedzibę. Makbeta spotyka zasłużona kara w postaci śmierci na polu bitwy.

Analizując los Makbeta możemy dostrzec podobieństwa ze starożytną koncepcją ludzkiego życia. Podobnie jak w „Królu Edypie” również tutaj bardzo istotną rolę w życiu bohatera odgrywają usłyszane wróżby. Za ich sprawą, podobnie jak w utworach starożytnych, na bohatera sprowadzone zostaje fatum. Od tego czasu  znajduje się on w sercu konfliktu, z którego nie sposób wyjść bez ofiary, bez straty i porażki. Chodzi o konflikt pomiędzy losem, a wartościami - a więc znowu analogia do starożytności. Makbet poznaje przeznaczenie, czyli przyszłe, nieuchronne wydarzenia… ale droga, którą główny bohater ma dążyć, aby ów los się spełnił – jest drogą niemoralną, drogą wbrew wartościom. Tak jak Edyp próbował uciec przed spełnieniem zasłyszanej wróżby, tak Makbet za wszelką cenę dążył do jak najszybszego jej spełnienia.

Tragizm Makbeta polega na bolesnym uświadomieniu sobie własnej klęski, na paraliżującym odkryciu swojego błędu. Błąd Makbeta to zawierzenie źle zinterpretowanym wróżbom, które sprawiły, iż bohater sprzeniewieżył się wyznawanym zasadom, dał zniewolić prymitywnym żądzom i właśnie z tego powodu musiał ponieść sromotną porażkę.